Edirne Büyük Sinagog'u Yeniden Açılıyor

Çarşamba, 25 Mart 2015 11:38 Facebook'ta Paylaş

Edirne Sinagog Yeni 1Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restore edilen ‘Edirne Büyük Sinagogu’, 26 Mart 2015 Perşembe günü saat 14:00’te Başbakan Yardımcısı ve Hükümet Sözcüsü Sn. Bülent ARINÇ’ın katılacağı törenle açılıyor. Açılış törenine, yurtdışından 100’e yakın misafirin, yurtiçinden ise üst düzey bürokrat ile Türk Musevi Cemaati üyelerinden 500 kişilik bir grubun katılması öngörülüyor.

Açılış töreninde restorasyon çalışmalarına ve Edirne’deki Musevi varlığına ilişkin bilgilendirme yapılacak; dualar ve ilahiler okunacak. Törende Cumhurbaşkanı Sn. Recep Tayyip Erdoğan’ın sağlığı ve başarısı için Anoten Duası ile sevgi ve dostluk dileyen herkes için Allah’tan rahmet ve bereket niyaz eden Mişeberah Duası edilecek. Törende bir koro, Türk tasavvuf müziği formu ve enstrümanlarıyla icra edilen Musevi ilahileri Maftirimicra seçkisini seslendirecek. Tören öncesinde ise Edirne’deki Yahudi mezarlığına bir ziyaret gerçekleştirecek.

AVRUPA’NIN EN BÜYÜK DÜNYANIN 3. BÜYÜK SİNAGOGU

Ocak 1906’da Osmanlı Hükümetinin izni ve II. Abdülhamid'in fermanıyla yaptırılan ve 3 kutsal dinin ibadethanelerine ev sahipliği eden Edirne’nin en önemli inanç merkezlerinden biri olan Büyük Sinagog, Avrupa’nın en büyük, Dünya’nın ise üçüncü büyük sinagogu olma özelliğine sahip.

RESTORASYON ÇALIŞMALARI 5 YILDA TAMAMLANDI

Büyük Edirne Sinagogu’nun aslına uygun biçimde restore edilerek yeniden açılması, Anadolu topraklarındaki barış içinde birlikte yaşama kültürünün bir başka örneğini teşkil ediyor. Türkiye’nin farklı inanç gruplarının dini özgürlük ve toplumsal yaşam taleplerine yönelik hayata geçirdiği reformlar kapsamında 2010 yılında restorasyonuna başlanan Büyük Sinagog, 5 yıllık çalışmanın ardından ibadete açılacak.

Büyük Sinagog’un restorasyonu kapsamında yapılan çalışmalar ise şöyle:
- 2746 metrekarelik bir kullanım alanına sahip toplam üç binadan oluşan Sinagog 2010 yılının son aylarında Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğünce restorasyon kapsamına alınarak yenilendi.
- Sinagonun onarımı kapsamında çöken çatısı ile içerisi temizlenerek temel takviyesi yapıldı, yıkılan beden duvarları tamamlandı ve çelik konstrüksiyonu yapılarak çatısı kapatıldı. İçte sıva imalatları tamamlanarak yaklaşık 2000 m² olan kalem işi uygulamaları bitirildi.
- Sinagogta yer alan İbranice kitabe ve duvar yazılarının okunması, yazılması ve çevrilmesi hususunda Türk Musevi Cemaati ve Türkiye Hahambaşılığından yardım alındı.
- Tüm kalem işlerinde ve dış cephede, yaklaşık 50 yıl dayanabilecek silikat esaslı boya kullanıldı.
- Zemin döşemelerinin orijinal desen ve renklerine uygun olarak tamamlanması işi Ermeni Usta Baron Nalbant tarafından gerçekleştirildi.
- Kule üzerindeki çinko kaplamalar orijinaline uygun olarak Romanya’dan gelen sac ustaları tarafından yapıldı.
- Yapıda yaklaşık 60 ton ağırlığında makas sistemi, demir profil ve kutu profil kullanıldı.
- Restorasyon çalışmaları, konularında uzman 5 kişilik Bilim Heyeti Danışmanlığında yürütüldü.

FARKLI İNANÇ GRUPLARI TÜRKİYE’DE GÜVENDE

Türkiye, Anadolu topraklarında bizlerden önce yaşamış ve yaşamaya devam eden dili, dini veya milliyeti ne olursa olsun bu topraklarda iz bırakmış toplulukların bugüne intikal eden kültürel mirasına sahip çıkmayı tarihi mirasımızın bir gereği olarak görüyor. Tarihi emanetlere sahip çıkma bilinciyle hareket eden Türkiye, sadece son dönemde Ani Ören Yeri’nde bulunan kiliseleri ve katedralleri, Selçuklu eserlerini, Akdamar Adası’ndaki Kutsal Haç Kilisesini, Bizans dönemine ait yapıları restore ettirip, korunmasını sağladı.

Türkiye’nin demokratikleşme vizyonunun en önemli parçalarından olan farklı inanç gruplarına bağlı vatandaşların sorunlarının çözülmesi amacı doğrultusunda, 2009 yılından beri farklı inanç gruplarına mensup vatandaşlarla istişareler yoğun bir biçimde devam ediyor. Farklı inanç grubundan vatandaşlarımızla ortak geleceği inşa etme yolunda; 27 Ocak Holocaust Anma törenleri, Struma trajedisinin anılması gibi etkinliklerle ortak acılar paylaşılmaya çalışıldı.

Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından onarımı yapılan ve yapılmakta olan diğer Kilise ve Sinagoglara ilişkin liste ise şöyle:

Onarımı Yapılan Taşınmazlar
Gökçeada Aya Nikola Kilisesi
Gökçeada Ayamarina Rum Ortodoks Kilisesi
Hatay İskenderun Süryani Katolik Kilisesi (Vakıflar Meclisi kararıyla İstanbul Süryani Katolik Vakfına tahsis edildi.)
Hatay İskenderun Rum Katolik Kilisesi (Vakıflar Meclisi kararıyla Antakya Rum Katolik Kilisesi Vakfına tahsis edildi)
Diyarbakır Sur Ermeni Protestan Kilisesi
Diyarbakır Sur Ermeni Katolik Kilisesi
Gaziantep Nizip Fevkani Kilisesi
Gaziantep Şahinbey Havra

Onarımı Devam Eden Taşınmazlar
Ayvalık Cunda Taksiyarhis (Ayanikola ) Kilisesi ( Müze Olarak değerlendirilmek üzere Koç Vakfı tarafından sponsorlukla onarılmaktadır.)
İstanbul Edirnekapı Aya Yorgi Kilisesi
Edirne Merkez Havra (Büyük Sinagog) (Önümüzdeki Temmuz Ayında restorasyonun bitirilmesi planlanmaktadır.)

Projesi Hazırlanmakta Olan Taşınmazlar
Kilis Merkez Havra
Hatay Yayladağı Rum Ortodoks Kilisesi
İskenderun Arsuz Maryo Hanna Kilisesi
Samandağ Yoğunoluk Köyü Ermeni Kilisesi

EDİRNE BÜYÜK SİNAGOG’UN TARİHÇESİ
Osmanlı’ya sığınan Seferad Yahudileri ve diğer Yahudi Cemaatleri Edirne’ye gelerek kendi mahallelerini oluştururlar. Her cemaat kendi sinagoglarını kurar ve XX. yüzyılın başlarında Edirne’deki sinagog sayısı 13’e ulaşır. Ancak, Edirne’de 1903’teki Harik-i Kebir (Büyük Yangın) şehirde 1514 evi yakarken, şehirde bulunan sinagogları da tahrip eder. Bu yangınla birlikte 20.000’e yakın Yahudi Sinagogsuz kaldığı için de yeni bir Sinagogun yapılması ihtiyacı doğar.

 6 Ocak 1906’da Osmanlı Hükümetinin izni ve II. Abdülhamid'in fermanıyla yeni sinagog yapılması süreci başlar. Sultan II. Abdülhamit’in, “Yeni bir kâgir sinagog ve ahşap hahamhane binası inşaatına” izin veren 10 Zilkade 1323 (6 Ocak 1906) tarihli İradesi’ni takiben, Kaleiçi mevkiinde daha önce Mayor ve Pulya Sinagoglarının bulunduğu arsada inşaata başlanır. Viyana’daki Osmanlı Sefarad Sinagogu model alınarak Fransız Mimar France Depré tarafından inşa edilen ve 1.200 altın liraya mal olan Sinagog, kitabesinde de yazılı olduğu gibi Nisan 1909’da, Pesah/Hamursuz Bayramı arifesinde ibadete açılır ve “Kal Kadoş Agadol/ Büyük Sinagog” olarak adlandırılır.

Yaptırılan yeni Sinagog, 1907 yılında ibadete açılır. 1983 yılına kadar Sinagogu kullanan Yahudi Cemaatinin şehri terk etmesi ile cemaatsiz kalan Sinagog, vakıf mevzuatı uyarınca 1995 yılında Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğünce mazbutaya alınır.

Edirne Büyük Sinagogu azameti kadar, mimari özellikleriyle de ön plana çıkan bir yapıdır. Bu Sinagogun bir benzeri olan Viyana Büyük Sinagogu, 1938’da Kristal Gece’de Nazi Partisi taraftarlarınca yakıldı. Viyana’daki ibadethane ırkçılık ve antisemitizm sebebiyle geri döndürülemez bir şekilde yok edilirken, onun bir benzeri bugün Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü ve Türk Musevi cemaatinin çabalarıyla ihya oluyor.